มันสำปะหลัง

1. สถำนกำรณ์กำรผลิต

          จังหวัดกำแพงเพชร เป็นจังหวัดที่มีพื้นที่เก็บเกี่ยวมันสำปะหลังมำกเป็นอันดับสอง ของประเทศ รองจำก จังหวัดนครรำชสีมำ และเป็นอันดับหนึ่งของภำคเหนือ พื้นที่ปลูกมันสำปะหลัง ของจังหวัด จะกระจำยทั่วทุกอำเภอของจังหวัด มันสำปะหลัง เป็นพืชที่สำมำรถปลูกได้ตลอดทั้งปี เกษตรกรจึงนิยมปลูกมันสำปะหลัง เนื่องจำก มันสำปะหลังสำมำรถทนควำมแห้งแล้งได้ดี และต้นทุนกำรดูแลต่ำ และสภำพภูมิศำสตร์มีควำมเหมำะสม เกษตรกรส่วนใหญ่ในจังหวัดจะนิยมทำกำรเพำะปลูก มันสำปะหลังและเก็บเกี่ยวผลผลิตมันสำปะหลัง ปีละ 1 ครั้ง ส่วนใหญ่จะเก็บเกี่ยวเมื่ออำยุของมันสำปะหลัง ประมำณ 8 – 10 เดือน ส่วนที่เหลือจะเก็บเกี่ยวในปีถัดไป (มันค้ำงปี) และจะเริ่มลงมือเก็บเกี่ยวผลผลิตตั้งแต่เดือนพฤศจิกำยน และสิ้นสุดในรำวเดือนพฤษภำคม ของปีถัดไป
 
ปฏิทินกำรเพำะปลูกมันสำปะหลัง ช่วงเวลำผลผลิตที่ออกสู่ตลำด
และช่วงที่ผลผลิตออกสู่ตลำดมำกที่สุด ของจังหวัดกำแพงเพชร
 
 
ตำรำงแสดงพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังและผลผลิตรวมจังหวัดกำแพงเพชร
จำแนกรำยอำเภอ ตั้งแต่ เดือน พฤษภำคม ปี 2554 - เดือน กุมภำพันธ์ ปี 2555
 
2. สถำนกำรณ์กำรตลำด
          เกษตรกรในจังหวัดกำแพงเพชร จะจำหน่ำยผลผลิตในรูปหัวมันสดประมำณ 70% ให้กับผู้ประกอบกำรลำนมัน และผลผลิตประมำณ 29% จะจำหน่ำยผลผลิตให้กับโรงงำนแป้งมัน ส่วนที่เหลือ อีกประมำณ 1% จะแปรรูปเป็นมันเส้นก่อนจำหน่ำยให้กับพ่อค้ำในจังหวัด ลักษณะกำรซื้อมันสำปะหลังของลำนมันส่วนใหญ่จะรับซื้อหัวมันสดโดยไม่วัดเปอร์เซ็นต์เชื้อแป้ง (เหมำคละ) ส่วนโรงงำนแป้งมัน จะให้รำคำตำมเปอร์เซ็นต์เชื้อแป้ง ด้วยกำรใช้เครื่องมือวัดเปอร์เซ็นต์เชื้อแป้งในหัวมันสด เนื่องจำกโรงงำนแป้งมันมีควำมต้องกำรมันสำปะหลังที่มีเชื้อแป้งสูง โดยเฉลี่ย 30% ของน้ำหนัก ตลำดปลำยทำงซึ่งรองรับผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังจำกจังหวัดที่สำคัญอยู่ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยำ กรุงเทพฯ สระบุรี นครปฐม เป็นต้น
 
 
3. สถำนกำรณ์กำรค้ำและกำรเคลื่อนไหวของรำคำ
          ควำมเคลื่อนไหวของรำคำมันสำปะหลัง โดยปกติรำคำหัวมันสดจะเปลี่ยนแปลง ไปในทิศทำงเดียวกันกับรำคำผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังแปรรูป โดยเฉพำะอย่ำงยิ่งรำคำมันเส้น ทั้งนี้ รำคำหัวมันสดที่เกษตรกรจำหน่ำยได้จะได้รับอิทธิพลจำกรำคำส่งออกต่ำ เกษตรกรก็จะได้รับรำคำหัวมันสดต่ำไปด้วย กำรกำหนดรำคำรับซื้อหัวมันสดจำกเกษตรกรของโรงงำนแป้งมัน และโรงงำนมันเส้น (ลำนมัน) จะรับข่ำวสำรรำคำจำกผู้ส่งออกหรือนำยหน้ำ (หยง) ในกรุงเทพฯ เมื่อได้รับแจ้งรำคำจำกใบแจ้งรำคำทำงโทรศัพท์/โทรสำร ผู้ประกอบกำรเหล่ำนี้จะนำรำคำที่ได้รับแจ้ง หักค่ำแปรสภำพหัวมันสดเป็นมันเส้น/ แป้งมัน/มันอัดเม็ด ต้นทุนกำรแปรรูป ค่ำขนส่ง ต้นทุนอื่นๆ และกำไรของผู้ประกอบกำร ก็จะได้รำคำที่รับซื้อหัวมันสดจำกเกษตรกร
 
 
5. กำรคำนวณอุปสงค์สินค้ำ มันสำปะหลัง จังหวัดกำแพงเพชร ปี 2555/56 (Demand Side)
1. พื้นที่ปลูกมันสำปะหลัง 782,717 ไร่
2. ผลผลิตรวม 2,705,658.86 ตัน ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ 4,001.54 กก.
3. อัตรำแปรสภำพ หัวมันสด : แป้งมัน = 4.40 : 1 หัวมันสด : มันเส้น = 2.38 : 1
4. ผู้ผลิต (4.1) เกษตรกรปลูกมันสำปะหลัง 30,180 รำย (4.2) โรงงำนแป้งมันสำปะหลัง 10 แห่ง กำลังกำรผลิต 1,115,000 ตันหัวมันสด/ปี (4.3) ลำนมัน 139 แห่ง กำลังกำรผลิต 1,021,100 ตัน หัวมันสด/ปี
 
 
กำรคำนวณอุปสงค์สินค้ำ มันสำปะหลัง ภำยในจังหวัด โดยใช้วิธี Break Down Structure
5.1 อุปสงค์ภำคกำรผลิต
  • ใช้ขยำยพันธุ์และชะลอกำรเก็บเกี่ยว (มันค้ำงปี*) ประมำณ 30 % ของพื้นที่กำรเก็บเกี่ยวทั้งหมด
        - ปี 2555/56 พื้นที่กำรเพำะปลูก 782,717 ไร่ ผลผลิตจำนวน 2,705,658.86 ตัน ผลผลิตเฉลี่ย 4 ตัน/ไร่
 
 
               * หมำยเหตุ : เกษตรกรส่วนใหญ่ของจังหวัดจะทำกำรเก็บเกี่ยวผลผลิตมันสำปะหลัง ประมำณร้อยละ 70 ของพื้นที่เก็บเกี่ยวทั้งหมด ส่วนที่เหลือประมำณร้อยละ 30 จะทำกำรเก็บเกี่ยวในปีถัดไป (มันค้ำงปี) เนื่องจำกมันสำปะหลังจะมีขนำดและน้ำหนักเพิ่มมำกขึ้น
 
5.2 อุปสงค์ภำคอุตสำหกรรม
    (1) วัตถุดิบในอุตสำหกรรมกำรผลิตแป้งมันสำปะหลัง
          จังหวัดกำแพงเพชร มีโรงงำนผลิตแป้งมันสำปะหลังทั้งหมด 10 แห่ง โดยใช้มันสำปะหลังสดเป็นวัตถุดิบในกำรผลิตเป็นสินค้ำแป้งมันและผลิตภัณฑ์อื่นๆ จำกนั้นก็จะส่งสินค้ำจำหน่ำยให้กับผู้ผลิตสินค้ำที่เกี่ยวข้องภำยในประเทศต่อไป
 
    (2) วัตถุดิบในอุตสำหกรรมกำรผลิตมันเส้น
          จังหวัดกำแพงเพชร มีผู้ประกอบกำรลำนมันที่ผลิตมันเส้น ทั้งหมด 139 แห่ง โดยใช้มันสำปะหลังสดเป็นวัตถุดิบในกำรผลิตเป็นสินค้ำมันเส้น และจำหน่ำยมันเส้นให้กับโรงงำนอำหำรสัตว์/ฟำร์มเลี้ยงสัตว์ และผู้ประกอบกำรส่งออกในต่ำงประเทศต่อไป
 
    (3) วัตถุดิบในอุตสำหกรรมกำรผลิต มันบด (ส่วนผสมอำหำรสัตว์)
 
 
5.3 กำรวิเครำะห์ข้อมูลสินค้ำ
1. วิเครำะห์ต้นทุนปัจจัยกำรผลิตมันสำปะหลัง ปีกำรผลิต 2555/56
  • ปัจจัยกำรผลิต มันสำปะหลัง ประมำณ 6,822 บำท/ไร่
 
2. กำรวิเครำะห์จุดอ่อน/จุดแข็งตัวเอง/คู่แข่ง
  • จุดแข็ง
          1. พื้นที่ปลูกมันสำปะหลังของจังหวัดมำกเป็นอันดับหนึ่งของภำคเหนือ
          2. มีแหล่งรับซื้อจำนวนมำกและสำมำรถรวบรวมวัตถุดิบมันสำปะหลังได้ทั้งในจังหวัดและต่ำงจังหวัด
          3. ผู้ประกอบกำรมีประสบกำรณ์กำรดำเนินงำนมำนำน เป็นที่รู้จักและมีควำมชำนำญเกี่ยวกับกำรแปรรูปมันสำปะหลัง
          4. มีระบบกำรขนส่ง (logistic) เป็นของตัวเอง
          5. มีกำลังกำรผลิต (พื้นที่ลำนตำก) มำกเพียงพอกับควำมต้องกำรของตลำด
  • จุดอ่อน
           ขำดกำรพัฒนำพันธุ์มันสำปะหลังที่เหมำะสมกับพื้นที่และสภำพภูมิอำกำศ และกำรพัฒนำคุณภำพมันสำปะหลังให้มีผลผลิตต่อไร่เพิ่มขึ้น ต้ำนทำนโรค และมีเปอร์เซ็นต์เชื้อแป้งสูง เพื่อให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่ำกับเกษตรกร
 
3. วิเครำะห์ปัจจัยภำยนอกอื่นๆ ที่ส่งกระทบต่อควำมต้องกำรสินค้ำ โดยจัดลำดับควำมสำคัญก่อนหลัง และระบุโอกำสและอุปสรรคของสินค้ำ
          กำรพัฒนำระบบข้อมูลข่ำวสำรเกี่ยวกับกำรผลิต กำรตลำด โดยมุ่งเน้นในกำรเข้ำถึงข่ำวสำรของเกษตรกร เนื่องจำกปัญหำส่วนหนึ่งของเกษตรกรในกำรตัดสินใจจะปลูกพืช มักจะพิจำรณำเพียงระดับรำคำของพืชชนิดนั้นในปีที่ผ่ำนมำ ถ้ำรำคำดี ในปีต่อมำก็จะหันมำเพำะปลูกกันมำกขึ้น ทำให้ผลผลิตล้นตลำด โดยไม่ได้พิจำรณำจำกข้อมูลข่ำวสำรกำรเกษตร โดยเฉพำะในเรื่องตลำดต่ำงประเทศของประเทศคู่ค้ำ และประเทศคู่แข่ง ซึ่งเป็นตัวชี้แนวโน้มของระดับรำคำสินค้ำเกษตร ดังนั้นกำรได้รับข้อมูลข่ำวสำรทำงกำรเกษตรที่ถูกต้อง ครบถ้วน และทันต่อเหตุกำรณ์ จึงเป็นเรื่องสำคัญอย่ำงยิ่งต่อเกษตรกร ทั้งนี้ภำครัฐมีส่วนอย่ำงยิ่งที่จะเป็นผู้กระจำยข้อมูลเหล่ำนี้ให้เกษตรกรโดยตรง และจะต้องมีหลักกำรและวิธีกำรที่เหมำะสม ทำให้เกษตรกรเข้ำถึงข้อมูลได้ง่ำย และมีกำรติดตำมอย่ำงใกล้ชิด นอกจำกนี้ กำรพัฒนำคุณภำพมันให้มีคุณภำพดี เพรำะสำมำรถใช้ประโยชน์ได้อย่ำงกว้ำงขวำง นอกจำกจะนำไปอัดเป็นมันอัดเม็ดเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในกำรผลิตอำหำรสัตว์แล้ว มันสำปะหลัง ยังสำมำรถนำไปใช้เป็นวัตถุดิบ ในอุตสำหกรรมอื่นๆ เช่น สุรำ เอทำนอล กรดซิติด เป็นต้น
  • โอกำส
          (1) กำรใช้ในประเทศ ควำมต้องกำรใช้มันสำปะหลังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจำก 9.01 ล้ำนตันหัวมันสด ในปี 2552 เป็น 9.18 ล้ำนตันหัวมันสด และในปี 2553 ควำมต้องกำรใช้มันสำปะหลัง เพื่อผลิตอำหำรสัตว์ได้ปรับตัวสูงขึ้นมำกตั้งแต่ 2 ปีที่ผ่ำนมำ ขณะที่ทิศทำงรำคำมันสำปะหลังอ่อนตัวลงเล็กน้อยจำกปีก่อน ทำให้กำรใช้ในอำหำรสัตว์อยู่ในระดับสูงและจูงใจใช้มันสำปะหลังเพื่อผลิต เอทำนอลขยำยตัวมำกกว่ำใช้เป็นไปตำมนโยบำยส่งเสริมให้มีกำรใช้เอทำนอลผสมในน้ำมันเบนซินเพิ่มขึ้นจำก E10 เป็น E20 (ที่มำ : บทวิเครำะห์ข้อมูลจำก สนง.เศรษฐกิจกำรเกษตร)
 
          (2) รำคำที่เกษตรกรขำยได้ ปี 2553 ผลผลิตมันสำปะหลังในประเทศลดลง และคำดว่ำรำคำธัญพืช ทั้งข้ำวโพดเลี้ยงสัตว์และข้ำวสำลีในตลำดต่ำงซื้อขำยล่วงหน้ำมีแนวโน้มสูงขึ้น ทำให้คำดว่ำรำคำผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังส่งออกจะปรับสูงขึ้น ส่งผลให้รำคำที่เกษตรกรขำยได้เพิ่มสูงขึ้นด้วย (ที่มำ : บทวิเครำะห์ข้อมูลจำก สนง.เศรษฐกิจกำรเกษตร)
 
          (3) กำรส่งออก ปี 2553 คำดว่ำกำรส่งออกจะเพิ่มขึ้นจำกปีที่ผ่ำนมำ เนื่องจำกสถำนกำรณ์เศรษฐกิจของประเทศคู่ค้ำดีขึ้น ประกอบกับรำคำผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังจูงใจ และภัยธรรมชำติ ที่เกิดขึ้นหลำยประเทศ เช่น ภัยแล้งในจีนที่จะส่งผลต่อผลผลิตธัญพืช รวมถึงรำคำกำกน้ำตำลที่ใช้ผลิต เอทำนอลปรับตัวสูงขึ้นมำก จะทำให้มีควำมต้องกำรใช้มันสำปะหลังเพื่อทดแทนมำกขึ้น (ที่มำ : บทวิเครำะห์ข้อมูลจำก สนง.เศรษฐกิจกำรเกษตร)
 
          (4) กำรพัฒนำคุณภำพมันให้มีคุณภำพดี เพรำะมันเส้นมีประโยชน์อย่ำงกว้ำงขวำง นอกจำกจะนำไปอัดเป็นมันอัดเม็ดเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในกำรผลิตอำหำรสัตว์แล้ว มันเส้นยังสำมำรถนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสำหกรรมอื่น ๆ เช่น สุรำ เอทำนอล กรดซิติด เป็นต้น
  • อุปสรรค
          (1) ปัญหำต้นทุนกำรผลิตที่สูงขึ้น เนื่องจำกกำรเพิ่มขึ้นของรำคำปุ๋ยเคมี น้ำมันเชื้อเพลิง ค่ำแรงงำน และอุปกรณ์กำรเกษตร ในขณะที่ผลผลิตต่อไร่อยู่ในเกณฑ์ต่ำ ทำให้เกษตรกรต้องแบกภำระค่ำใช้จ่ำยที่เพิ่มมำกขึ้น และผลตอบแทนต่อไร่ลดลง
 
          (2) รำคำมันสำปะหลังค่อนข้ำงไร้เสถียรภำพ ทั้งนี้ นอกจำกขึ้นอยู่กับปริมำณผลผลิตทั้ง ในประเทศและในประเทศคู่แข่งของไทยแล้ว ยังขึ้นอยู่กับปริมำณผลลิตธัญพืชทดแทนชนิดอื่นๆ อีกด้วย อำทิ กำกถั่วเหลือง ข้ำวโพดและข้ำวสำลี เป็นต้น
 
 
 

Additional information

สำนักงานสภาเกษตรกรจังหวัดกำแพงเพชร ตั้งอยู่ที่ ศาลากลางจังหวัดกำแพงเพชร ชั้น 2 ถนนกำแพงเพชร - สุโขทัย
ตำบลหนองปลิง อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร 62000
โทรศัพท์ 055 - 705098   www.nfc-kpt.or.th อีเมล : nfc.kpt@nfc.mail.go.th